Cudurrada Ku dhaca Dalagyada

Cudurrada Ku Dhaca Beeraha Noocyada, Sababaha, Calaamadaha iyo Sida Looga Hortago

Beeruhu waa saldhigga ugu weyn ee sugnaanta cuntada, kobaca dhaqaalaha, iyo shaqo-abuurka dalal badan, gaar ahaan Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, wax soo saarka beeraha waxaa si weyn u saameeya cudurrada ku dhaca dalagyada. Cudur kasta oo ku dhaca geedka wuxuu carqaladeyn karaa koritaankiisa, ubax bixintisa iyo miro dhalistiisa, taasoo keenta hoos u dhac ku yimaada tayada iyo tirada dalagga. Taasi waxay si toos ah u dhaawacdaa dakhliga beeraleyda iyo helitaanka cunto ku filan.

Qormadan waxay si isku faahfahsan u sharxaysaa cudurrada ugu badan ee ku dhaca beeraha, sababaha keena, calaamadaha lagu garto iyo hababka ugu waxtarka badan ee looga hortagi karo.

Waa Maxay Cudurka ku dhaca Dalagga?

Cudurka dalaggu waa xaalad waxyeello u geysata geedka, taasoo saameyn ku yeelata koritaankiisa iyo wax soo saarkiisa. Cudurradan waxaa keeni kara nooleyaal kala duwan sida fangaska (fungi), bakteeriyada (bacteria), fayrasyada (viruses) iyo nematodes (gooryaanno aad u yaryar oo ku nool ciidda). Mararka qaarna, cudurku wuxuu ka dhashaa xaalado deegaanka la xiriira sida nafaqo yari, biyo yari, waraabin badan, ama ciid aan habboonayn.

1.      Cudurrada Fangaska (Fungal Diseases)

Fangasku waa sababta ugu badan ee cudurrada dalagyada, waxaana uu si fudud ugu faafo qoyaan badan, waraabin aan sax ahayn, iyo hawo xumo ku jirta beerta,

Calaamadaha lagu gartana waxa ka mid ah Dhibco bunni ama madow oo caleemaha ka muuqda, Caleemo qalalan ama data, Jirrid qudhunta ama bolosha, Miraha oo qudhma ama halaban, boor cad oo dusha ka muuqda.

Dalagyada uu ku badan yahay cudurka fangaskuna waxa ka mid Galleyda, Masaggada, Digirta, Yaanyada, Basasha, Baradhada iyo Qajaarka

Waxana ka mid ah cuduradaas Powdery Mildew, Downy Mildew, Rust, Anthracnose, Early Blight, Late Blight, Fusarium Wilt

Si looga hortago ama loo yareeyo qasaraha cuduran waa in la isticmaalaa abuur caafimaad qaba oo la hubiyay, laga fogaadaa waraabinta xad dhaaf ah, La Sameeya kala badalida dalagyada (Crop Rotation), in laga saaro oo la gubo dhirta cudurka qabta si uusan u faafin iyo in la Adeegsado fungicides marka loo baahdo, iyadoo la raacayo tilmaamaha saxda ah.

2.      Cudurrada Bakteeriyada (Bacterial Diseases)

Bakteeriyadu waxay si degdeg ah ugu faaftaa biyaha, qalabka beeraha, ciidda, iyo cayayaanka qaarkood. Haddii aan si dhaqso ah loo xakameyn, waxay sababi kartaa dhaawac ballaaran oo ku yimaada dalagga.

Calaamadaha lagu gartana waxa ka mid ah Caleemo huruud noqda, Nabaro biyo leh oo ku samaysma caleemaha ama jirridda, Jirrid jilicsan ama dillaacda, Geedka oo si lama filaan ah u qalala.

Dalagyada uu ku badan yahay waxaa ka mid ah Yaanyada, Basbaaska, Kaabashka iyo Digirta.

Waxana ka mid ah cuduradaas Bacterial Wilt, Bacterial Spot, Fire Blight, Soft Rot

Si looga hortago ama loo yareeyo qasaraha waa in la Nadiifiyo qalabka beeraha ka hor iyo ka dib isticmaalka, In aan la waraabin caleemaha dushooda haddii aysan daruuri ahayn, In la Isticmaalo abuur nadiif ah oo cudur ka madax bannaan iyo laga saaro dhirta cudurka qabta si aysan u noqon isha faafitaanka.

3.      Cudurrada Fayraska (Viral Diseases)

Fayrasyadu waa cudurro si fudud ugu faafta cayayaanka sida aphids, whiteflies, iyo thrips. Marka geedku qaado fayras, badanaa daawo toos ah oo lagu daaweeyo ma jirto, sidaas darteed ka hortaggu waa muhiim.

Calaamadaha Fayraska ee kaso muuqda dalaga waxa ka mid ah Caleemo isku laaban ama qalloocma, Midabyo isku dhex jira oo caleemaha ka muuqda (Mosaic), Koritaan gaabis ah iyo Miro yaryar oo aan si fiican u bislaan.

Dalagyada uu ku badan yahay waxa ka mid ah Yaanyada, Basbaaska, Qaraha, Bocorka iyo Digirta

Waxana Fayraskaas ka mid ah Tomato Mosaic Virus, Tomato Yellow Leaf Curl Virus iyo Cucumber Mosaic Virus

Waxaana looga hortagi karaa in la Xakameeyo cayayaanka gudbiya fayraska, la Isticmaalo noocyo dalag oo u adkaysta fayraska, In laga saaro geedaha cudurka qaba isla marka la ogaado iyo in la ilaali nadaafadda beerta si loo yareeyo faafitaanka.

4.      Cudurrada Nematodes

Nematodes waa gooryaan aad u yar oo ku nool ciidda, kuwaas oo weerara xididdada geedka. Waxay dhaawacaan awoodda geedka ee nuugista biyaha iyo nafaqooyinka, taasoo keenta koritaan liita.

Calaamadaha lagu gartana qaar ka mid ah waa Koritaan gaabis ah, Caleemaha oo midab huruud ah yesha, Xididdo buro yeesha ama dhaawacma iyo Dalag yar oo tayo hoose leh.

Dalagyada uu ku badan yahay sida Yaanyada, Basbaaska, Baradhada iyo Digirta.

Si loo yareyo qatartisuna waa in La isticmaalo ciid caafimaad leh oo aan cudur lahayn, La adeegsado noocyo iska caabin leh haddii la heli karo iyo in laga fogaado in isla dalaggu muddo dheer ku sii jiro isla goobta.

5.      Cudurrada Ka Dhasha Deegaanka

Mararka qaar geedka cudurada ku dhaca ma ah mid ka yimid fangas, bakteeriya, ama fayras, balse wuxuu la kulmaa dhibaatooyin deegaanka la xiriira. Arrimahan waxay si toos ah u saameeyaan caafimaadka iyo wax-soo-saarka dalagga.

Sababaha keeni kara cudurada degaanka waxaa ka mid ah Nafaqo yari, Biyo yari, Waraabin badan, Cusbooyinka badan oo ciidda ku jirta iyo Kulayl ama qabow daran.

Calaamadaha lagu arko geedka mara uu haleel xanuunada degaanka ka dhasha waxaa ka mid ah

Caleemaha oo midabka huruud noqda, Geedka oo gaabiya ama daciifa, Midho yaryar ama tayo liidata.

Habada si looga hortaggo waa in la Sameeyaa baaritaan ciidda ah si loo ogaado nafaqooyinka ka maqan, Loo waraabiyo si dheellitiran oo ku habboon dalagga, Laga fogaado ciid milix badan leh haddii aan la sixi Karin, Ilaali geedka xaaladaha cimilo ee daran intii suurtagal ah.

Dalagyada Soomaaliya iyo Cudurrada Inta Badan Ku Dhaca

Dalagyada Soomaaliya lagu beero waxay la kulmaan cudurro kala duwan, kuwaas oo qaarkood aad ugu badan yihiin gobollada hodanka ku ah dhul-beereedka sida Shabelooyinka, Hiraan, gedo iyo jubooyinka.

Galleyda waxaa badana laso darsa cudurada kala ah (Rust, Leaf Blight iyo Smut) Sisinta (Wilt, Leaf Spot) Liinta (Citrus Canker, Citrus Greening) Yaanyo (Early Blight, Late Blight, Fusarium Wilt iyo Bacterial Wilt) Basasha (Purple Blotch, Downy Mildew) iyo sido kale Digirta (Anthracnose, Root Rot iyo Powdery Mildew) cuduradan waxaay ku kala duwanaan karaan waqtiga uu geedka laso darso ama qeybta geedka uu ka haleelo qaar ayaa caleemaha ku dhaca, kuwa ku dhaca stemka geed ama kuwa xidiidka dhibateyo.

Gunaanad

Cudurrada beeruhu waxay ka mid yihiin caqabadaha ugu waaweyn ee saameeya wax soo saarka dalagyada. Fahamka noocyada cudurrada, sababahooda, calaamadahooda, iyo hababka looga hortago ayaa muhiim u ah beeraley kasta. Marka la isku daro abuur tayo leh, nadaafad beereed, wareejinta dalagyada, waraabin sax ah, bacrimin dheellitiran iyo kormeer joogto ah, waxaa si weyn loo yareyn karaa khasaaraha, waxaana la kordhin karaa tayada iyo tirada dalagga.

FG: - Ka hor inta aanad isticmaalin wax dawo beeraha ah, hubi in cudurka si sax ah loo aqoonsaday. Daawo khaldan waxay kordhin kartaa khasaaraha, kharashka, iyo halista iska-caabbinta cudurrada.